ن.والقلم و ما يسطرون

brain storming

به نام خدا

روش بارش مغزی brain storming

مقدمه
تفكر ، عالي ترين مراتب عبادت است .امام محمد باقر (ع)
روش بارش مغزي هم از سوي متخصصان آموزش و پرورش و هم از سوي متخصصان آموزش خلاقيت به عنوان روش تدريس حل خلاق مسائل معرفي شده است ويافته هاي پژوهشي زيادي اثر گذاري آن را برروي پرورش مهارت هاي حل مسأله دانش آموزان به اثبات رسانده اند.

آموزش دادن دانش آموزان با روش بارش مغزي حل مساله را به نحو خلاقانه اي در آنان بالا مي برد . «روش بارش مغزي مي تواند به عنوان وسيله اي براي يادآوري مفاهيم و اصول مورد نياز براي حل مسئله به يادگيرندگان كمك مي كند. » (علي اكبر ، سيف ،‌،‌صص( 551-552 بارش مغزي در تدريس و يادگيري كاركردهاي مفيدي نشان مي دهد. به تسهيل برقراري ارتباط بين راه حل ها و ايده ها مي انجامد. در گروه هاي بارش مغزي ، مشاركت اعتلا مي يابد، انتقاد وايرادگيري كاهش مي يابد ، حمايت اجتماعي افزوده مي شود. توانايي دانش آموزان براي «انتقال» اطلاعات براي حل مسأله تعيين شده ،‌افزايش وبهبود مي يابد. يعني دانش آموز به راحتي مي تواند اطلاعات ذخيره شده در حافظه بلند مدت خود را بازيابي كرده و براي حل مسئله به كار گيرد. روش تدريس بارش مغزي در عمل به تفكر واگرا و حل مسئله خلاق یاری می کند .این روش اعتماد به نفس فرا گیران را افزایش داده و باعث می شود تا فراگیران به یک خود باوری مثبتبی نایل شوند . ٌ خود باوری احتمالا اثر گذارترین حالت بر تمام رفتارهای انسانی است . با اطمینان می توان گفت بدون خود باوری و بدون داشتن اعتماد به نفس و شناخت کافی از خود و بدون باور کردن توانائی هایمان برای انجام عملی خاص نمی توانیم آن عمل را چه عملکرد عاطفی باشد چه شناختی با موفقیت به انجام برسانیم . ٌ ا چ داگلاس براون ، اصول یادگیری و آ موزش زبان /ص 149 و همچنین کلاس درس از حالت تکراری بودن خارج می شود و باعث ایجاد تنوع و رفع خستگی و ایجاد شادی و نشاط می گردد . ضمنا جهت ایجاد این گونه فضا در محیط کلاس نیاز به کمی صبر و حوصله و تحمل سرو صدا دارد ، البته می توان فضا را هم عوض کرد ، نماز خانه و یا کتابخانه مدارس برای این کار می تواند فضای خوبی باشد .
روش هاي يادگيري از طريق همياري
وقتي دانش آموزان به صورت هميار يك عمل واقعي را در مي يابند. آنان از طريق همياري ، كاربرد و بهره جويي از مهارت هاي اجتماعي ، مهارت هاي تفكر در سطح عالي ، و مهارت هاي برقراري ارتباط را مي آموزند.

يادگيري از طريق همياري چيست ؟

اساساً، يادگيري از طريق همياري يك چهارچوب آموزشي است كه درآن گروه هاي دانش آموزي ناهمگن از سوي معلم شكل داده مي شوندو به فعاليت مي پردازند .
گروه ناهمگن ، گروهي است كه درآن دانش آموزان با توانايي هاي متفاوت حضور دارند.
كارگروهي بخش اصلي تحقق اهداف يادگيري در كلاس هاي درسي است .
يادگيري از طريق همياري مسئوليت پذيري شخصي را در ميان تعاملات گروهي پرورش مي دهد.
به نظر آليسون كينگ در يادگيري از طريق همياري ، نقش معلم از « داناي صحنه كلاس به راهنماي عمل » تغيير مي يابد.

دريادگيري از طريق همياري برخي موارد مورد مورد تأكيد است . مسئوليت فردي ،‌تعامل چهره به چهره مثبت ، مهارت هاي اجتماعي ، پردازش گروهي در يادگيري از طريق همياري داراي اهميت است.
نغمه هايي كه بر خطوط دفتر مي نشيند. www.golha.net/tayebli/youresh.

بارش مغزی brain stroming

تكنيكي مبتني بر مذاكره تحت عنوان (Brain storming) به معناي بارش مغزي وجود دارد. بدين صورت كه همه افراد دور هم مي نشينند و در مورد يك موضوع، به بحث و مناظره مي پردازند و هر فرد، موردي و يا راه حلي به ذهنش رسيد در جمع مطرح مي كند. همه مي توانند صحبت كنند معلم كه نقش هدايتگر جمع را به عهده دارد، همه مطالب و صحبتها را يادداشت مي كند. بدين ترتيب با يك مشاركت گروهي و تلنبار كردن افكار روي هم در يك جمع مي توان راه حلهايي براي مشكلات پيدا كرد علاوه بر آن چون همه بايددر بحث شركت كنند، خود موجب افزايش خلاقيت مي شود. نقش هر اظهار نظري كه در جمع مي كنند، چه واكنشي از طرف معلم خواهند ديد. لذا يك معلم در اينگونه جمع ها، بايد در اين تكنيك بسيار حساس است. چرا كه دانش آموزان مي خواهند بدانند معلم بسيار با درايت عمل كند. موضوعات قابل طرح در اين تكنيك مي تواند هر موضوعي كه به نظر شاگردان جالب به نظر مي رسد، حتي در مورد معضلات اجتماعي مثل: دفع درست زباله، صرفه جويي در آب و بسياري از مشكلات فردي و اجتماعي. اتفاقاً بسياري از اوقات، دانش آموزان راهكارهايي را ارائه مي دهندكه ممكن است به فكر ديگر افراد جامعه نرسد. چرا كه افكار ما اغلب قالب ريزي شده و يك سمت و سوي مشخصي پيدا كرده است. ولي ذهن آنها هنوز شفاف است و مي تواند راههاي جديدي را نشان دهد. گفتگو با استاد یوسف کریمی استاد دانشگاه
-newspaper.com/1382/821118/html/dialog.htm - 25k www.iran

بارش مغزی "BRAIN STORMING" يکي از شناخته شده ترين شيوه هاي برگزاري جلسات هم فکري و مشاوره بوده و کاربرد جهاني دارد. اين روش داراي مزايا و ويژگيهايي منحصر به فرد است. در واقع بسياري از تکنيک هاي ديگر منشعب از اين روش است.

اين روش توسط الکس اسبورن در سال 1988 معرفي گرديد. در آن زمان بنياد فرهنگي اسبورن اين روش را در چندين شرکت تحقيقاتي، بازرگاني، علمي و فني براي حل مشکلات و مسايل مديريت به کار گرفت. موفقيت اين روش در کمک به حل مسايل آن چنان بود که ظرف مدت کوتاهي به عنوان روشي کارآمد شناخته شد.

فرهنگ لغت " وبستر" تعريف بارش مغزي را چنين بيان مي دارد : تکنيک برگزاري يک کنفرانس که در آن سعي گروه بر اين است تا راه حل مشخصي را بيابد، در اين روش همه ي نظرات در جمع بندي مورد استفاده قرار مي گيرند. روش بارش مغزي امروزه يکي از متداول ترين روشهاي تصميم گيري گروهي است و موجب گسترش و تحول بسياري از روشهاي مرتبط و مشابه گرديده است. دانشمندان زيادي از جمله : اسبورن، کال و همکاران، بوچارد، گچکا و همکاران، دلبگ و همکاران، لوئس، و نگاندي و سيج در کتابهاي خود به اين روش پرداخته اند و جهت ارتقا آن کوشيده اند.

قواعـد بارش مغــزی
اسبورن عنوان مي دارد پيشنهاد ايجاد شده در ذهن يک فرد عادي در گروه، 2 برابر پيشنهاد ايجاد شده در حالت انفرادي است. در صورتي که قواعد و مقررات مشخصي براي جلسات بارش مغزي در نظر گرفته و رعايت گردد، اين روش بسيار کارآمدتر خواهد شد. بارش مغزي بر دو اصل و چهار قاعده ي اساسي استوار است.
* اصل اول مبتني بر تنوع نظرات است. تنواع نظرات، آن بخش از مغز را که به خلاقيت مربوط است فعال تر مي کند تا بر تفکر قضاوتي THINKING JUDJMENTAL خود فايق آيد. تفکر قضاوتي در واقع به معني ارزيابيها و نظرات تکميلي نسبت به مطلب مطرح شده است. به اين منظور بعد از آنکه تمامي پيشنهادات جمع آوري گرديد ؛ بررسي و ارزيابي پيشنهادات صورت مي گيرد.
* اصل دوم کميت، فزاينده کيفيت است. يعني هر چه تعداد پيشنهادات بيشتر شود، احتمال رسيدن به يک راه حل بهتر افزايش مي يابد.

چهار قاعــده اساسي بارش مغــزي

۱. انتقاد ممنوع: اين مهمترين قاعده است وبا توجه به اين كه درجريان بارش فكري افراداندیشه های غلط یا صحیح خود را ارائه می دهند ، هر گونه انتقاد یا اعتراض ، روند فعالیت را کند می کند و فکر آ نان را به جای تفکر در مورد موضوع مورد نظر به سوی انتقاد و حتی واکنش در مقابل انتقاد سوق می دهد و چه بسا به مشاجره منتهی شود . ( منو چهر فضلی / راهنمای عملی روش مشارکتی /صفحه 76)
2-اظهار نظر آزاد و بي واسطه: اين قاعده براي جرأت بخشيدن به شرکت کنندگان براي ارايه پيشنهاداتي است که به ذهن آنها خطور مي کند، به عبارت ديگر در يک جلسه بارش مغزي تمام اعضا بايد جسارت و شهامت اظهار نظر را پيدا کرده باشند و بدون آنکه ترسي از ارزيابي و بعضاً انتقاد مستقيم داشته باشند ؛ بتوانند پيشنهاد و نظر خود را بيان کنند. هر چه پيشنهادات جسورانه تر باشد نشان دهنده ي اجراي موفق تر جلسه است.لذا قضاوت وارزشیابی در مورد اندیشه و فکر اعضا ممنوع است ، زیرا که هم مقدار زیادی از وقت جلسه تلف شده و فکر اشخاص را منحرف می کند . در نتیجه ، فرصت تفکر و بارش فکری کاهش می یابد .
3-تأکيد بر کميت : هر چه تعداد نظرات بيشتر باشد، احتمال وجود پيشنهادات مفيد و کارسازتر در بين آنها بيشتر مي شود. موفقيت اجراي روش بارش مغزي با تعداد پيشنهادات مطرح شده در جلسه رابطه مستقيم دارد. در اين روش اين گونه عنوان مي شود که هر چه تعداد پيشنهاد بيشتر باشد احتمال وجود طرح پيشنهاد کيفي بيشتر است.
4-تلفيق و بهبود پيشنهادات : اعضا مي توانند علاوه بر ارايه پيشنهاد، نسبت به بهبود پيشنهاد خود اقدام کنند. روش بارش مغزي اين امکان را به اعضا مي دهد که پس از شنيدن پيشنهادات ديگران پيشنهاد اوليه بهبود داده شود. آنها همچنين مي توانند پيشنهاد خود را با چند پيشنهاد ديگر تلفيق کرده و پيشنهاد بهتر و کاملتري را به دست آورند. نگارنده تا حدودی از این روش در تدریس ادبیات فارسی بهره جسته ام به این صورت که قبل از تدریس در س مورد نظر که به صورت نظم می باشد از قبل این آ مادگی را در دانش آ موزان ایجاد کرده و شعر را بیت بیت می خواندند و از دانش آ موزان خواسته می شد که آنچه از این بیت می فهمید بیان کنید ، از قبل بیان هر اظهار و نظری را آ زاد گذاشته تا به راحتی دانش آ موزان به اظهار و نظر بپردازند . در آخر تدریس اظهار و نظرها جمع بندی شده وبهترین نظرات به صورت اصلاح شده عنوان می شود سپس از دانش آ موزان خواسته می شود مفاهیم این درس را در دفترچه با خط خوش به عنوان یک فعالیت بنویسند . هر چند این کار ابتدا برای آن ها کمی مشکل به نظر می رسد ولی با اندکی صبر و حوصله و تکرار و تمرین به راحتی از عهده این کار بر می آ یند .
نتایج تحقیقات پارس و میدو در خصوص روش بارش مغزی را به صورت زیر می توان خلاصه کرد :
1- آموزش از طریق بارش مغزی ، توانایی حل مسئله را در افراد افزایش می دهد .
2- روش بارش مغزی بیشتر از روش های مرسوم آ موزشی ، به ایجاد عقاید و اندیشه ها ی آ فریننده منجر می شود .
3- کوشش برای جهت دادن هر چه بیشتر به پاسخ سئوالات طرح شده ، به افزایش پاسخ های آ فریننده می انجامد .
4-دانش آ موزانی که دوره های مربوط به حل مسائل به روش بارش مغزی را می گذرانند ، در آ زمون های آ فرینندگی گیلو فورد نمره های بیشتری می گیرند . ( با نگاهی به کتاب بررسی استعداد همگانی /ترجمه حسن قاسم زاده ، تهران ، بی تا 1371 نقل شده از کتاب راهنمای عملی روش های مشارکت فعال / منو چهر فضلی خانی ) صفحه 77 مراحل روش بارش مغزی
مراحل روش بارش مغزی
الف ) خلاقیت و تولید اندشیه
فعالیت افراد گروه در جلسه بارش فکری ، با هدایت و راهنمایی مقدماتی مسئول جلسه شروع می شود . با این نو ع سازماندهی ، افراد اندیشه ها و نظریات خود را بیان می دارند و منشی تمام آن ها را ثبت می کند . رعایت قوانین برای اجرای این قسمت ضروری است . در حقیقت ، فعال ترین بخش این روش ، اجرا و کنترل همین جلسه خلاقیت است که شخص ، اندیشه ای تولید می کند و تولیدات خود را در ضمن یک تفکر خلاق بیان می دارد .
راهبر د های مرحله ی اول :
1- بیان و تفهیم موضوع جلسه به وسیله رئیس جلسه .
2- اعلام وظایف اعضا ، منشی و مشاهده کنندگان به وسیله رئیس جلسه .
3- بیان قوانین جلسه به وسیله رئیس جلسه .
4- شروع جلسه بارش مغزی و ارائه نظرات به صورت چرخشی و نوبتی .
5- ثبت نظریات و آ رای بیان شده در حین اجرای جلسه به وسیله منشی .
ب) قضاوت و ارزشیابی
پس از این که مرحله ی تولید اندیشه ها در مدت معینی صورت گرفت ، طبیعی است که تعداد زیادی نظریه و طرح به دست می آ ید . در مرحله دوم ، این مجموعه پالایش می گردد و نظریات مشابه و نامناسب حذف میگردد .سپس مشاهده گران و اعضای اصلی جلسه ی بارش مغزی ، این نظریات را مورد بررسی و ارزشیابی قرار می دهند و در نهایت ، تعدادی نظریه یا طرح به صورت پیشنهاد و دست آورد اصلی جلسه اعلام می گردد . (منوچهر فضلی خانی/راهنمای عملی روش های مشارکتی و فعال در فرایند تدریس)

مــزايا و معايب

باوجوديکه روش بارش مغزي بسيار متداول است،ليکن تاکنون به طور خاص،در جهت روشن نمودن بهترين شرايط اجراي اين روش،تحقيقات کافي صورت نگرفته است.مزاياي اين روش عبارتنداز:
۱.با توجه به اصل هم افزايي باعث مي شود خلاقيت گروهي مؤثرتر از خلاقيت فردي عمل کند.
۲.با اين روش، در مدت زمان نسبتاً کوتاهي، شمار زيادي پيشنهاد حاصل مي شود.
معايب و نقايص اين روش عبارتنــد از :

1- ممکن است ايجاد شرايط جهت اظهار نظر آزاد و بي واسطه دشوار باشد.

۲- گروه معمولاً تحت فشار اکثريت قرار گرفته و موجب مي شود فرد با نظر اکثريت موافقت کند، حتي اگر قوياً احساس کند که نظر اکثريت اشتباه است.

۳. اکثر اوقات تمايل گروه بر حصول يک توافق است، تا دستيابي به پيشنهادات متنوعي که به خوبي مورد بررسي قرار گرفته باشند، در واقع اين حرکت در حال حاضر بخاطر ساختار جلسات، به صورت عادت درآمده است.

۴. هنگام بارش مغزي، اغلب افراد مواردي بديهي يا ايده آل را پيشنهاد مي کنند و اين از تلاش آنها براي بحث بيشتر و در نتيجه ارايه پيشنهادات خلاق مي کاهد.

۵. ماهيت تنوع گراي بارش مغزي، خود به خود مسبب افزايش پيشنهادات مي شود ولي اصلاح و پالايش ساختاري پيشنهادات را در بر ندارند.

۶. اگر گروه از يک رييس جلسه خوب و با تجربه برخوردار نباشد ممکن است برخي از افراد جلسه را، به طور کامل تحت الشعاع خود قرار دهند.لذا رئس جلسه باید وقت را با توجه به تعداد شرکت کنندگان تنظیم نموده و از ابراز توضیحات اضافی توسط شرکت کنندگان بکاهد و فرصت را به نفر بعدی بدهد .
7-اجراي موفقيت آميز اين روش مستلزم شناخت قبلي افراد از مسأله است.
۸- در اين روش، بهبود مرحله به مرحله " تدريجي " پيشنهادات کمتر مشاهد مي شود.
۹- گاهي اوقات اين روش، به مسايل نسبتاً ساده و پيش پا افتاده محدود گشته و باعث مي شود که روش ارايه شده براي حل مسايل کلي پيچيده و کارآيي کافي را نداشته باشد.این جا هم باید مدیر جلسه به طور صریح و واضح تذکر لازم را گوشزد کند و از بحث های انحرافی افراد را بر حذر دارد .
۱۰-براي بعضي افراد، پيروي از قواعد اين روش، يا ارايه پيشنهادات متنوع مشکل است
.بارش مغزی گمنام ( brain anonymous )

از بارش مغزي روش هاي گوناگوني مشتق شده است. مثلاً يک روش مي گويد بهتر است شرکت کنندگان پيش از ورد به جلسه پيشنهادات خود را کتباً در اختيار رييس جلسه قرار دهند، رييس جلسه پيشنهادات را بدون اعلام منبع براي همه شرکت کنندگان قرائت مي کند. اين روش که براي از بين بردن معايب بندهاي 2 و 3 مورد استفاده قرار مي گيرد، بارش مغزي گمنام ""Anonymous Brains نام دارد. شيوه هاي ديگري نيز وجود دارد، به عنوان مثال از شرکت کنندگان خواسته مي شود، تا نظرات خود را در مدتي کوتاه به رشته تحرير درآورند. اين روش افکارنويسي "Brainwriting" خوانده مي شود.
تلفيقي از افکار نويسي و بارش مغزي نيز وجود دارد که به روش Trigger مشهور است. اين روش را جورج مولر کارشناس شرکت فورد موتور ابداع کرد. در اين روش شرکت کنندگان هر کدام شخصاً فهرستي از کلمات مرتبط به مسأله را تهيه مي کنند. مزيت اين روش بر روش بارش مغزي در اين است که قابليت بسط و گسترش پيشنهادات را دارد. ويليام گوردن به منظور غلبه بر برخي مشکلات بارش مغزي شيوه جديدي را ابداع کرد. رويه آن بدين گونه است که : رييس جلسه، از گروه مي خواهد تا به مفهوم با اصول مسأله پرداخته و مسأله را ريشه اي مورد بررسي قرار دهند، رفته رفته، با مطرح شدن نظرات متفاوت، افراد اطلاعات بيشتري پيدا کرده و پيشنهادات جديدي مطرح مي کنند. مزيت عمده اين روش امکان بررسي ساير پيشنهادات و عدم تمرکز بر يک پيشنهاد است. در نتيجه اين روش مانع تصميم گيري ناپخته در فرآيند حل مسأله مي گردد.
گونه ديگر بارش مغزي شيوه of Problem Elements= Sil Succesive integeration است. اين روش به وسيله هلموت اشليکسوپ از مؤسسه باتل ابداع گرديد. معايب بندهاي شماره 5، 3، 2 با اين روش برطرف خواهد شد. در اين روش عناصر جلسات آزاد و روابط اجباري به طور فزايده ترکيب مي شوند تا اين که گروه به راه حل نهايي مورد توافق دست يابد. توفان فکري عبارت است از بيان تفکرهاي متنوع، در حالي که روش SIL کتبي بوده و تفکر چه متنوع، چه مشابه اصل است.

www.shosheh.com/Article/BRAIN STORMING.htm –by majid farahani
* * *
پایان
منابع ====================================================
1-www.golha.net/tayebli/youresh.نگارنده پروانه حیدرپورهنزائی
2- newspaper.com/1382/821118/html/dialog.htm - 25k www.iran
3- کتاب راهنمای عملی روش های مشارکت فعال / منو چهر فضلی خانی ) صفحه 77 مراحل روش بارش مغزی نوبت چاپ و انتشارات و سال چاپ نامعلوم
4- www.shosheh.com/Article/BRAIN STORMING.htm –by majid farahani
5-اصول يادگیری و آ موزش زبان /نویسنده ا چ . داگلاس براون مترجم دکتر منصور فهیم ، چاپ چهارم ، تهران 1381 ، رهنما

نگارنده : سید حسین عبداله زاده درنکلا دانشجوی کارشناسی ارشد آ موزش زبان فارسی دانشگاه پیام نور واحد تهران مرکزی

+ نوشته شده در پنجشنبه بیست و یکم تیر 1386ساعت 23:15 توسط سید حسین عبداالله زاده |